ส่วนประกอบของกล้องจุลทรรศน์ Microscope

กล้องจุลทรรศน์ที่ใช้กันมีรูปร่างและลักษณะแตกต่างกันไปบ้าง โดยทั่วไปประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ ดังนี้

ส่วนประกอบของกล้องจุลทรรศน์ microscope

  1. Oculars (eyepieces) หรือ เลนส์ใกล้ตา ทำหน้าที่ขยายภาพที่เกิดจากเลนส์วัตถุกำลังขยายของ ocular มีตัวเลขบอก เช่น 5x,10x,15x   ซึ่งหมายความว่ามีกำลังขยาย 5 เท่า, 10 เท่า, และ 15 เท่า ตามลำดับ   oculars นี้รวมอยู่ที่ส่วนปลายของ body tube ที่ติดอยู่กับแป้นหมุนนี้และสามารถหมุนให้ body tube หมุนไปมาได้  ทำให้สามารถดูกล้องรวมกันได้โดยไม่ต้องเคลื่อนย้ายกล้อง
  2. Thumb wheel กล้องจุลทรรศน์บางแบบจะมีปุ่มปรับช่องห่างของ oculars ทั้งสองให้ได้ระยะห่างพอดีกับช่องห่างของตาผู้ใช้กล้อง
  3. Objective lens คือเลนส์ใกล้วัตถุทำหน้าที่ขยายภาพในขั้นแรก   เลนส์ใกล้วัตถุ 1 ชุด มี 3 หรือ 4 อันติดอยู่ที่ revolving-nosepiece  ซึ่งสามารถหมุนได้รอบตัวเปลี่ยน objective ตามกำลังขยายที่ต้องการ

Ocular                         Objectives                  magmification at eye point

10 X                     4 X (low power)                          40 X

10 X                   10 X (low power)                        100 X

10 X                   40 X (high power or high dry)        400 X

10 X                 100 X (oil immersion)                   1000 X

กล้องจุลทรรศน์ Olympus model CHB หรือ Nikon ที่ใช้อยู่ในห้องปฏิบัติการมี objective lens 4 อัน   แต่ละอันมีตัวเลขกำกับซึ่งมีความหมายดังนี้

  • เลขจำนวนเต็ม 4, 10, 40, 100 หมายถึง กำลังขยายของ objective lens
  • 0.10, 0.25, 0.65, 1.30 คือค่า numerical aperture (N.A.)

high power lens มีตัวเลข 0.17 แสดงความหมายของ cover slip กำกับไว้   แสดงว่าวัตถุที่จะศึกษาด้วย objective lens กำลังขยายนี้จะต้องมี cover slip ปิดเสมอ

oil immersion objective lens จะมีอักษรย่อ H.I.(homogeneous immersion) กำกับ   เป็นเลนส์ที่มีกำลังขยายสูงสุด   มีปลายเล็กมาก แสงเข้าได้ปริมาณน้อย   ลำแสงที่ส่องเข้ามาจะต้องใช้ condenser ช่วยรวมแสงและใช้น้ำมัน (immersion oil)   หรือสารที่มีดัชนีหักเหเท่ากับแก้วที่ใช้ทำกระจกสไลด์เป็นตัวกลางระหว่างวัตถุกับเลนส์  โดยหยดสารดังกล่าวลงเต็มพื้นที่ระหว่างปลายเลนส์และกระจกสไลด์เพื่อป้องกันการกระจายของลำแสง   oil immersion objective เป็นเลนส์ขยายที่มีประสิทธิภาพดีกว่า high dry lens   ซึ่งขยายภาพเมื่อมีอากาศเป็นตัวกลางระหว่างวัตถุกับเลนส์

4. Stage เป็นแท่นวางสไลด์ที่จะส่องดู  ตรงกลางมีช่องให้แสงผ่านมา  ด้านข้างจะมี spring clip หรือ slide holder ช่วยยึดสไลด์ให้แน่น  และมี mechanical stage ควบคุมการเคลื่อนที่ไปมาของแผ่นสไลด์จากซ้ายไปขวาหรือหน้ามาหลัง

5. Iris diaphragm เป็นที่ปรับปริมาณแสงผ่านเข้า condenser มากน้อยตามต้องการ

6. Condenser เป็นตัวควบคุมปริมาณแสงผ่านเข้ากล้อง ประกอบด้วยเลนส์ที่ใช้รวมแสงอยู่ใต้ stage   โดยรวมแสงผ่าน diaphragm มารวมกันที่ตรงกลาง stage พอดี  แล้วให้แสงผ่านวัตถุมาเข้าตา   กล้องส่วนใหญ่มีเลนส์ 2 อัน สามารถปรับให้เลื่อนขึ้นลงได้
7. Base คือ ส่วนล่างสุดของกล้องจุลทรรศน์   เป็นฐานรองรับส่วนต่างๆ และรับน้ำหนักทั้งหมดของกล้อง
8. Arm เป็นส่วนของตัวกล้องที่ยึดส่วนต่างๆของกล้องเข้าด้วยกัน  ใช้สำหรับจับเมื่อต้องการเคลื่อนย้ายกล้อง
9. Focusing adjustment คือส่วนที่เลื่อนตัวกล้อง หรือเลื่อน stage แล้วแต่ชนิดของกล้องให้ขึ้นหรือลงเพื่อปรับสไลด์ให้อยู่ในตำแหน่งโฟกัสของเลนส์ objective   ทำให้ได้ภาพชัดเจนประกอบด้วยปุ่ม 2 ปุ่มคือ

coarse adjustment ปุ่มปรับระยะโฟกัสอย่างหยาบ  ทำให้ระยะโฟกัสเปลี่ยนได้เร็ว

fine adjustment ปุ่มปรับระยะโฟกัสอย่างละเอียด  ทำให้ระยะโฟกัสเปลี่ยนช้า ๆ ทำให้ภาพคมชัดยิ่งขึ้น   fine adjustment บางชนิดมีจำนวนรอบจำกัด   เมื่อหมุนจนถึงจุดที่หมุนไม่ได้อีกต่อไปจะต้องหยุด   ถ้าพยายามหมุนต่อไปจะทำให้เฟืองของล้อหมุนเสียหายได้

10.  Light เป็นแหล่งกำเนิดแสงของกล้อง   อาจเป็นกระจกเงาหรือหลอดไฟ และมีกระจกกรองแสงเพื่อให้ได้แสงเหมือนแสงธรรมชาติ   บางกล้องอาจมีที่ปรับแสงเข้ามากหรือน้อยตามต้องการ

ส่วนประกอบของกล้องจุลทรรศน์ Microscopeที่มา : คณะวิทยาศาตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี